Navigate / search

Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı (KİHEP)

Proje/Kampanya Adı: Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı (KİHEP)

Yürütücü: Kadının İnsan Hakları-Yeni Çözümler Derneği (KİH-YÇ), Türkiye’de ve uluslararası düzeyde kadının insan haklarını, eşitliği ve ayrımcılığın ortadan kaldırılmasını savunan bağımsız bir kadın sivil toplum örgütüdür. 1993 yılında, Türkiye’de ve dünyada kadının insan haklarını geliştirmek amacı ile kurulmuştur. Adı, 1992 yılında Viyana’da yapılan Dünya İnsan Hakları Konferansı’nda kadın haklarının insan hakları olarak tanımlanmasından esinlenilerek verilmiştir. KİH-YÇ, hem ulusal hem de uluslararası düzeylerde, demokratik, eşitlikçi ve barışçı bir toplum düzeninin kurulması ve korunması sürecine kadınların özgür bireyler ve eşit yurttaşlar olarak etkin ve yaygın katılımını desteklemektedir. 1990’larda yapılan bir araştırma ile  kadınların haklarını yeterince bilmedikleri için talep edemedikleri sonucu çıkınca kapsamlı ve uzun vadeli eğitim çalışmaları yapılması amaçlanmıştır. KIH-YÇ çalışma alanları kısaca şöyle özetlenebilir:

1/ Araştırma/izleme/değerlendirme

Çalışmaların başlangıcı yapılan araştırmaya dayalıdır. Bunların sonucunda, çeşitli yayınlar (kitap, dergi, makale, broşür, afiş vb.) üretilmektedir.

2/ Eğitim ve Farkındalık Faaliyetleri

Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı, yereldeki kadınlara yönelik 16 hafta (4 ay) süren bir hak bilinci ve kişisel güçlenme programı olarak uygulanmaktadır.

KİHEP’in içeriği temelde yasal haklar konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır.

3/ Savunuculuk

KİH-YÇ Türk Ceza Kanunu ve Medeni Kanun değişikliklerinin yanı sıra son olarak da Şiddete Son Platformunun bir üyesi olarak 6284 Sayılı Kanunun yapılmasında aktif yer almış ve savunuculuk rolü üstlenmiştir. Amaçları doğrultusunda diğer kadın örgütleriyle ortaklaşılarak yapılan tüm faaliyetlere katılmaktadır.

Proje/Kampanya Konusu:

KIH-YÇ, KİHEP’i bir proje veya kampanya olarak değil bir program olarak tanımlamaktadır. KİHEP uzun vadede uygun koşulların sağlandığı (katılımcılar, eğitici, mekân, materyaller) tüm platformlarda uygulanabilen bir yapıya sahiptir. KİHEP çalışmalarında temel olarak aşağıdaki amaçlar gözetilmektedir.

  • Kadınları, kadının insan hakları ve bu haklarla ile ilgili ulusal yasalar ve evrensel normlar konusunda bilgilendirmek,
  • Kadınların eşit vatandaşlar olarak haklarından haberdar olmalarını sağlamak,
  • Kadınları, kadının insan haklarının ihlali durumlarında toplumun ve devletin bu haklara daha saygılı olmasını sağlamak ve çözümler geliştirmek için toplumsal eyleme teşvik etmek,
  • Kadınların günlük yaşamda yasal haklarının korunmasını ve uygulanmasını desteklemek,
  • Kadınları, geleneklerin, göreneklerin yani “sözlü yasalar”ın insan haklarını nasıl kısıtladığı veya bu hakları ihlal ettiği konusunda bilinçlendirmek,
  • Bu geleneklerin, yazılı ve yazılmamış yasaların değiştirilmesi için kadınların tartışmalara katılmaları ve eylem planları oluşturabilmeleri için gerekli temelleri hazırlamak,
  • Kadınların dayanışma içinde sorunlarını tartışabilmeleri ve yaşam deneyimlerini paylaşabilmeleri için güvenli bir ortam yaratmak,
  • Kadınların kendilerini yerel ve ulusal düzeyde toplumsal değişim için aktif bireyler olarak görebilmelerini sağlamak,
  • Kadınlara, tanımladıkları sorunları çözmek ve gereksinimlerini karşılamak için seferber olmalarına yardım edecek kişisel ve kolektif tabanda örgütlenme becerilerini geliştirme fırsatı sağlamak,
  • Kadınlar arasında gelişen tabanda örgütlenmelere destek sağlamak.

Program Yararlanıcıları: Türkiye’deki 18 yaşından büyük tüm kesimlerden kadınlar KİHEP gruplara katılabilir. Programın başlangıcından bu yana KİHEP eğiticileri 650’ye yakın grup çalışması yoluyla 12.500’e yakın kadına ulaşmıştır.

Kim tarafından desteklendiği: İsveç Kalkınma Ajansı, Sabancı Vakfı, Hollanda Konsolosluğu, Global Fund For Women, vb

Süresi: 1995 yılında İstanbul Ümraniye’de pilot eğitim çalışması yapılmıştır. Grup çalışmaları halen devam etmektedir ve kaynaklar elverdiği ölçüde devam etmesi amaçlanmaktadır.

Bütçesi: Programın sürdürülebilirliği, 20 yıllık bir program olması bakımından genel anlamda finansal, politik ve kurumsal sürdürülebilirlik bağlamında sağlanmıştır. KİHEP eğiticilerinin gönüllü olarak görev yapması ve mekan desteğinin paydaşlar tarafından sağlanıyor olması da bütçesel anlamda programın sürdürülebilirliğini desteklemektedir. Ancak özellikle kadın bakanlığının ve SHÇEK’in kapatılmasını takip eden son yıllarda riskler ve tehditler giderek artmakta ve KİH-YÇ KİHEP’i korumak için yeni yöntem ve yollar bulmak durumunda kalmaktadır.

Yaklaşım/Politika (neler yapıldı savunuculuk/lobicilik): KİHEP’in ortaya çıkması yapılan araştırmada kadınların fikirlerinin alınması araştırması ile oldu. KİHEP, yerelde kadınlarla birlikte katılımcı ve kolektif bir yöntemle uygulanmaktadır ve bu yöntem zaten hem eğitici hem de katılımcı geribildirimlerinin düzenli olarak alınmasını sağlamaktadır. Her grup çalışmasına başlarken ve bitirirken KİHEP katılımcıları bilgi formları ve anketler ile programı ve kendi süreçlerini paylaşmaktadırlar. Ayrıca Mor Bülten isimli periyodik yayınımız aracılığıyla KİHEP katılımcısı kadınlar tanıklıklarını birbirlerine ve bizlere aktarmaktadırlar. KİHEP eğiticileri de grup çalışmalarını rapor etmekteler. Derneğimiz izleme ve değerlendirme süreçlerine özel önem vermekte ve her 6 yılda bir etki değerlendirme kapsamında bağımsız değerlendirme çalışmaları yaptırmaktadır.

  • KİHEP çerçevesinde özel gruplara hassasiyet gösterilmektedir. Okuma yazma bilmeyen kadınların katılımı için çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Son olarak, anadili Kürtçe olan kadınların da hak bilinci edinmeleri için Haklarımız Var kitapçık serisi ve Mor Dizi Belgeseli Kürtçeye çevrilmiştir. Görme engelli KİHEP eğitimcisi başarıyla görme engelli kadınlara eğitim yapmaktadır. Cinsel yönelim ve ayrımcılıkla mücadele KİHEP in ruhunda ve eğitim materyalinde vardır bu bağlama Türkiye’deki ve uluslararası alandaki LGBTİ örgütleri ile işbirliği yapılmaktadır. KİHEP uygulamaları için belediyelerle imzalanmak üzere hazırlanan protokolden içeriğine eğitime katılan kadınların çocuklarına eğitim süresince bakım hizmeti sunulması, eğitimlere engelli kadınların erişebilirliği için uygun mekan sağlanması, eğitimde Türkçe bilmeyen Kürt kadınlar için Kürtçe hazırlanan materyalin kullanılması gibi özel olarak eklenmiştir.
  • KİHEP grup çalışmaları tamamen katılımcı bir yöntemle yapılmakta ve kadınların katılımı en yüksek seviyede tutulmaya çalışılmaktadır.
  •  KİHEP’e özgü kitapçıklar, belgeseller dışında eğiticimizin uygun göreceği ve KİHEP’e aykırı olmayan her turlu araç ve yöntem kullanılmaktadır.
  • Temel kaynak kişi/ler grup sürecinde katılımcı kadınların kendileri ve eğiticimizdir. Ayrıca gerektiğinde dışarıdan misafir kaynak kişiler de davet edilebilir.
  • KİHEP eğiticileri KIH-YÇ’nin eğitici eğitimine katılmış ve süpervizyon süreçlerini tamamlamış alanlarında uzmanlaşmış kişilerdir.

Konular kadınların yasal hakları ve kişisel güçlenme temel başlıklarında olan aşağıdaki 12 konu başlığından oluşmaktadır ve eğitim 16 hafta boyunca 3-4 saat süren oturumlardan oluşmaktadır.

  1. Tanışma, Kadının İnsan Hakları Eğitim Programı’nın Tanıtımı ve İhtiyaç Saptaması
  2. Kadının İnsan Hakları
  3. Anayasal Haklar ve Medeni Haklar
  4. Kadına Karşı Şiddet ve Aile İçi Şiddet
  5. Şiddete Karşı Stratejiler
  6. Kadının Ekonomik Hakları 1. Bölüm
  7. Kadının Ekonomik Hakları 2. Bölüm
  8. İletişim 1. Bölüm
  9. İletişim 2. Bölüm
  10. Toplumsal Cinsiyet Rollerine Duyarlı Çocuk Eğitimi ve Çocuk Hakları
  11. Kadın ve Cinsellik 1. Bölüm
  12. Kadın ve Cinsellik 2. Bölüm
  13. Kadın ve Doğurganlık Hakları
  14. Kadın ve Siyaset
  15. Feminizm ve Kadın Hareketi
  16. Kadın Örgütlenmesi

SHÇEK ile işbirliği sürecinde kadınlarla Toplum Merkezlerinde ilişki kurularak grup çalışmaları yapılıyordu. 2011 yılından bu yana bu olanaktan yoksun kalan KİHEP uygulamaları, belediye, bağımsız kadınlar ve kadın örgütlerinin olanakları ölçüsünde yapılmaktadır.

KİHEP grup çalışmalarında, şiddet tüm kadınları etkileyen çok önemli bir hak ihlali olması bakımından özel olarak üzerinde durulan bir konu. 16 modülden oluşan programın iki modülü şiddet ve şiddete karşı stratejiler başlığı altındadır ve bu konu diğer tüm modüllerde yayılmış bir konudur. Hem yasal hem bireysel anlamda erkeklerin sorumlulukları ve kadınların konuyla ilgili ezilmişlikleri ve nasıl güçlenecekleri özellikle vurgulanmaktadır.

KİHEP’in grup çalışmaları sürecinde kadınların bilgi ve deneyim edinmeleri çok önemli bir konudur. KİHEP materyalleri özellikle bu konuda üretilmekte ve düzenli olarak revize edilmektedir. Haklar ile ilgili pek çok bilgi eğiticimizin yanı sıra, kitapçıklar, belgeseller ve ek materyaller ile iletilmektedir.

Yasal ve/veya İdari bir değişikliğe sebep olup olmadığı (olduysa lütfen belirtin): KİHEP yerelde kadınları bireysel ve kurumsal anlamda destekleyip güçlendirdiği için, kadınların her bakımdan toplumsal, ekonomik ve kültürel hayata daha aktif katılımlarını kolaylaştırmakta ve arttırmaktadır. Kadınlar birlikte kendi kurumlarını kurmanın yanısıra, bireysel olarak da daha görünür hale gelerek yerellerdeki hayatı kadınlar lehine değiştirebilmektedirler. KIH-YÇ, yerelde uygulanan KİHEP gruplarındaki kadınlardan aldığı güçle yıllardır Türkiye’de kadınlar lehine olabilecek tüm yasal düzenlemelerde aktif rol almakla birlikte, kadınların yasal haklarıyla ilgili daha bilinçli hareket etmelerine katkı sunma yoluyla, yasal, idari değişikliklerin olmasında rol oynayan bir kuruluş olmuştur.

Kimlerle çalışıldı (ortaklar/kamu kurumları): KIH-YÇ, KİHEP’i 1998-2011 yılları arasında SHÇEK ile resmi bir işbirliği protokolü kapsamında uyguladı ve devlet-STK işbirliği için çok başarılı bir örnek yarattı. ASPB’deki değişimler sonucunda hâlihazırda bakanlık bünyesindeki sosyal hizmet uzmanı, psikolog, çocuk gelişimcisi, sosyolog olan KİHEP eğiticilerimiz 2011 yılından bu yana KİHEP grup çalışmaları konusunda büyük engellemelerle karşılaşmaktadır. Protokol 2017 yılına kadar geçerli olmakla birlikte, fiilen uygulanamamaktadır.

Ayrıca, 2013 KİHEP eğitici eğitimi ile belediyeler ve kadın STK’larda çalışan kadınlardan oluşan KİHEP eğitici havuzunu 60’a çıkarmıştır. KIH-YÇ, yerelde pek çok kadın örgütü ile doğal ortaktır ve bu örgütler KİHEP’i kendi bünyelerinde uygulamakta ve KİHEP’den güç almaya devam etmektedir. Ayrıca geçmişten bu güne KİHEP konusunda aşağıdaki kurumlar ile program ortaklıkları kurulmuştur.

  • SHÇEK
  • ILO ve ISKUR
  • ASPB ve KSGM
  • Türkiye Ziraat Odaları Birliği
  • Yerel Kadın Örgütleri,
  • KİHEP eğiticisi bağımsız kadınlar,
  • Belediyeler

Sonuçlar: İzleme ve değerlendirme çalışmaları düzenli olarak yapılmaktadır. Katılımcılardan alınan bilgi formları ve anketlerin yanı sıra, eğitici raporları toplanarak veri tabanına girilmektedir. Ayrıca süpervizyon ziyaretleri yapılarak raporlar hazırlanmakta ilgili eğitici ve sorumlularla paylaşılmaktadır. KİHEP etki değerlendirme çalışması 6 yılda bir bağımsız bir değerlendirici tarafından değerlendirilmektedir.

Son olarak yapılan ve 2005-2011 yıllarını kapsayan KİHEP gruplarına katılan kadınlar ile yapılan bağımsız değerlendirme çalışmasında çıkan sonuçlar, nicel ve nitel başarıyı göstermektedir. Katılımcı kadınların grup çalışmalarına katıldıktan sonra fiziksel şiddeti %60, duygusal şiddeti %33, ekonomik şiddeti %27 oranında durdurmayı başardıkları görülmüştür. Ayrıca,

  • %35’i eğitimlerini tamamlamak için okula geri dönmüştür.
  • %33’u gelir karşılığında çalışma hayatına başlamış veya geri dönmüştür ve bu kadınların %7’si kendi işyerini açmıştır.
  • %94’u genel anlamda özgüveninin arttığını; %89’u aile içinde alınan kararlarda daha fazla etkili olduğunu; %67’si çevresinde siyasi katılım açısından daha aktif olmaya başladığını; %59’u mevcut bir kadın örgütüne aktif olarak katıldığını belirtmiştir.

Web sayfası (kampanya/proje/STÖ):

www.kadininsanhaklari.org

www.wwhr.org

Belgeler: KİHEP Eğitim materyalleri (Haklarımızla Varız Kitapçıkları, Mor Dizi Belgeseli, Mor Bülten süreli yayın, KİHEP broşürleri, afişler, destekleyici filmler, çeşitli savunuculuk yayınları, makaleler, web sitesi, sosyal medya kanalları, vb.